улет

  • 121кәтер — 1 (Жамб., Шу; Қ орда, Жаңақор.; Монғ.) қорқынышты қауіп, қатер. Ажал қайдан болғанда к ә т е р, қауіп Дәулетіңе жығылдым есім ауып. Аспанда ұшып жүрген ақ сұңқарсың, Тоятың қанбайды ғой маған шауып (Жамб., Шу). Мен қазақпын еңселі қап тауындай,… …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 122мақыш — (Ауғ.; Ир.) күзетші, мекемені күзетуші. Ауғанда һәм, Ирһанда һәм дәулет магазасын болса м а қ ы ш нәубетеке қылады (Б. Өтеб., Қаз. диас., 80) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 123меймана — (Қарақ.; Түрікм.: Таш., Көнеүр.) дәулет, байлық. Қатын бесеу болғанда, М е й м а н а с ы толғанда, Байдың көнбей еркіне Қатын қашар төркінге (Қарақ.) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 124мейманас — (Қарақ.) дәулет, байлық, молшылық. Қарақалпақ тілінде де солай …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 125мүнят — (ҚХР) дәулетті, ырыс. Бақ, дәулет м ү н я т болса жолдас, төрт бақыт (ҚХР) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 126мырқам — (Алм., Жам.) байлық, дәулет. Біздің ел м ы р қ а м ғ а жетіп, тасы көктеп, тауы гүлдеді (Алм., Жам.) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 127науша — (Жамб., Шу) жас өспірім, балдырған. Сол күндер он бесте екен менің анам. Жас н а у ш а сорлы болып қолда қалған (И. Байз., Шығ., 134). Бәйшешектей гүл шашқан Өрімдей н а у ш а жастарым, Отанымның сәулеті Айбарым, көркі, мақтаным (Н. Байғ., Таңд.… …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 128нірбі — (Монғ.) завхоз. А, мен н і р б і ғой, қарағым. Н і р б і шіркінде күн бола ма? Көрінген мүйізіне бір іледі (М. Құрман., 89). Бүгін болмаса, ертең станцияның н і р б і с і н аламын. «Н і р б і» деген сөз ырғынға кірді деген сөз (М. Құрман., 86).… …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 129өңіржиек — 1. (Түрікм.: Красн., Ашх., Таш., Мары; Орал; Гур.: Маңғ., Есб.) жеңсіз камзолдардың өңіріне тағылатын алқа. Ө ң і рж и е к салатын бізде дәулет болмады (Гур., Есб.). 2. (Қарақ.) күміс, не алтын жалатқан төрт жиекті, тақталы, ашпалы алқа …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 130өреше — 1 1. (Рес., Орын.) шананың қалқаны, қанаты. Бізде ө р е ш е десе, шананың ағашын Ырғызда басқаша айтады екен (Орын., Ад.). 2. (Шығ.Қаз., Күрш.; Қ орда: Сыр., Жал.; Алм., Шел.) киіз үйдегі ас су тұратын жерді қоршап қойған ши. Ө р е ш е н і ң… …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 131сыр — 1 (Гур., Маңғ.) түрлі түсті қарындаш. Балалар с ы р м е н сурет бояды (Гур., Маңғ.) 2 (Гур., Маңғ.) өңшең, ылғи. Бөкей әулетіне қарағанның бәрі с ы р кедей ді (Ж. Нәжім., Ақ. шағ., 219) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 132талам-тараж — (Түрікм.: Красн., Ашх., Мары, Таш.; Орал) талан тараж. Дәулет мүлкін т а л а м т а р а ж етпелі емес (Түрікм., Таш.). Сондықтан иесіз малға есі көбейіп, колхоздың шөптерін т а л а м т а р а ж ғ а салып отыр (“Жұм шы”, 26.01.45) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 133түрмелеу — (Гур., Бақс.) түрмеге жабу. Дәулетқали да жаламен т ү р м е л е п, ақыры ол шайқым ақындығымен құтылыпты (Гур., Бақс.) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 134шабаз — (Шымк.: Арыс, Кел., Сарыағ.; Өзб., Ташк.; Ақт., Байғ.; Маң.: Маңғ., Шевч.; Қарақ.) сабаз. Пай пай, ш а б а з ай, қалай қалай көсіледі. Бердәулет пенен Жоламан ер зұрмат ш а б а з д а н (Маң., Маңғ.). Уәкіл ш а б а з ы ң н ы ң еріккені ғой, колхоз …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 135шор дүзік — (Түрікм., Красн.) үсті күмбез тәрізді томпақ жүзік, күмбезінің үстін сіркелеп алтынмен шаяды. Дәулеті бар адамдар ш о р д ү з і к т і зергерге ақысына бірнеше түйе беріп соқтырушы еді (Түрікм., Красн.) …

    Қазақ тілінің аймақтық сөздігі

  • 136айырылыстыр — айырылыс етістігінен жасалған өзгелік етіс. Дәулет екеуіңнің араңды суытып, а й ы р ы л ы с т ы р ы п жіберуге бел байладым (Жалын, 1974, 5, 49) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 137ақсүйексі — ет. Ақсүйек болғансу, төре тұқымы екендігін білдіру. Ел ішіндегі беделді бай шонжарлар өздерін Шыңғысхан әулеті санайтын, а қ с ү й е к с і п бөлектенетін төре тұқымдарына қарсы қойылды (А. Сматаев, Бәрі де., 95) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 138әмият — зат. көне. Сенім білдірілген адам; елші. Біздің әулет ежелден Мәскеу патшаларына ә м и я т саналады (М. Мағауин, Аласапыран, 2, 236). Ә м и я т міндеті – үлкен ұлым Ахметшеге жүктелді (Бұл да, 237) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 139жауһар — зат. көне. 1. Құрыш болаттан отқа қыздырмай (суықтай) соққан қылыш. Олар қылыштың темірін отқа қыздырмай, «суықтай соғу әдісімен» «ж а у һ а р» деп аталатын атақты Шам шәһарының құрыш болатын соғып шығарады (В. Ян, Шыңғыс хан, 51). 2. ауыс. Өте… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 140зертас — зат. жаңа. Мозаика. Үшеуі з е р т а с п е н безендірілген қабырғаны, аса қымбат мебельді фойенің ішкі сәулетін қызықтап кетті (Э. Төреханов, Таудан түскен із, 132). Әсіресе «мозаиканы» з е р т а с деп алуы тілге оралымды, жүрекке жылы тиіп тұр… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі